Zelfcompassie: vriendelijk zijn voor jezelf

Compassie staat voor een kwaliteit: met de ander meevoelen, de ander aanvoelen en ook opmerken wat de ander nodig heeft. Behalve compassie bestaat er ook zelfcompassie. De betekenis van zelfcompassie is eigenlijk hetzelfde als compassie maar dan compassie voor jezelf. Dit is voor de meeste mensen net wat lastiger. Compassie in deze wereld kan zorgen voor veel meer liefde en acceptatie, wanneer je eerst begint met de zelfcompassie. Wat me inspireerde tot het schrijven van dit artikel was het bijwonen van een lezing over compassie dooreen Boeddhistische Zen meester afgelopen weekend.

Paraplu, Eten, Asia, Bagan, Geloof, Jongen, Boeddha

Compassie

Volgens de Boeddhistische monnik Bhante Henepola Gunaratana betekent compassie “Je hart openstellen als je aan het lijden van anderen denkt.”. Dit houdt in dat je openstaat voor een ander en met deze persoon meevoelt. Een kenmerk hiervan is om geen oordeel te hebben en de ander niet te willen veranderen.

Compassie is dan ook een kwaliteit tótdat je de gevoelens van de ander wilt overnemen waardoor je jezelf in een lastige positie brengt. Stel je voor dat een vriend z’n been heeft gebroken. Compassie betekent: om jouw vriend aandacht te geven en op te merken wat hij nodig heeft. Is dat een luisterend oor, een arm om zich heen of is er iets wat je voor de ander kan doen. Wat je mag voorkomen is om deze situatie met je mee te nemen naar huis en om je hier zorgen over te maken en zonder echt iets te doen je energie kwijt te raken.

Iets anders waar je jezelf voor mag beschermen, is om de situatie van de ander te willen veranderen vanwege het gevoel van verantwoordelijkheid, overbezorgdheid of overbetrokkenheid. Op deze manier kom je snel over als een overbezorgde of betuttelende vriend. Ondanks dat je het doet vanuit jouw gevoel, probeer dit te vermijden. Draai het voorbeeld maar even om: het moment dat jouw lieve, bezorgde moeder je advies wilt geven waar jij helemaal niet open voor staat. Hoe ervaar jij zo’n moment? Dit kun je dan ook meenemen in een situatie voor de ander. Luisteren, een glimlach laten zien, een arm om de ander slaan of gewoon even praktisch helpen met koken of schoonmaken is al snel voldoende! Hoe zit dit dan precies met zelfcompassie?

Zelfcompassie

De basis van compassie is eigenlijk zelfcompassie. Wie kent de uitspraak “Je kan pas van de ander houden als je echt van jezelf houdt.” niet? Dit geldt ook voor zelfcompassie. Je kunt pas echt openstaan voor een ander en iets voor de ander doen wanneer je dit allereerst voor jezelf doet. Want anders hol je jezelf voorbij.

Zelfcompassie gaat over jouw menselijkheid: de acceptatie en het respect hiervoor. Juist tijdens de zware momenten is zelfcompassie belangrijk! Het is gewoon zo dat naast blijdschap en tevredenheid ook verdriet en angst deel is van ons menselijke leven. Ook tijdens de momenten van verdriet mag je met een open en liefdevolle blik naar jezelf kijken. Je kunt dan tegen jezelf zeggen: “Dit is iets waar ik het moeilijk mee heb en wat heb ik op dit moment nodig?”. Het is belangrijk om dit niet te beoordelen maar om heel zuiver jouw pijn en verdriet aan te voelen.

In kort zijn er drie elementen van zelfcompassie:

  1. Self-Kindness 
    dit betekent vriendelijk, warm en begripvol tegen jezelf zijn juist wanneer je jezelf bekritiseert, faalt of lijdt. Minder mooie situaties in het leven zoals mislukking, verdriet en zorgen zijn deel van het leven en juist wanneer je hier liefdevol mee om kunt gaan, ontdek je weer een mogelijkheid. Het leven gaat helaas niet altijd over rozen. Wanneer je dit weet en zuiver opmerkt dan ontdek je wel hoe bijzonder en krachtig de groei van een roos is! Dit zal leiden tot meer emotionele balans in het leven.
  2. Common humanity
    het perfectionisme, nooit fouten maken en altijd de beste zijn is iets waar de meeste mensen naar verlangen. Maar toch is het iets wat hoort bij het menselijk leven: fouten maken, niet alles kúnnen want anders kun je niets meer leren of verzorgd worden door een ander. Zelfcompassie betekent de erkenning van het menselijke leven en iets wat je juist mag delen met de ander. Het zorgt ervoor dat je jezelf laat zien en niet verstopt voor een ander.
  3. Mindfulness
    mindfulness is een niet-oordelende, beschouwende toestand waarbij je jouw eigen gedachten en gevoelens observeert zonder ze te willen veranderen. Naast de mooie en prettige momenten betekent dit dan ook om momenten met pijn en verdriet heel zuiver te observeren. Mindfulness betekent ook: jezelf niet identificeren met gevoelens en gedachten waardoor je jezelf in een situatie niet kwijtraakt. Dit betekent jouw situatie zuiver opmerken: niets wat je onderdrukt en ook niets wat je vergroot: een situatie in een ruimer perspectief zien.

Eigenlijk is compassie afhankelijk van zelfcompassie maar toch is compassie voor jezelf voor de meesten het moeilijkste. Zelfcompassie is dus iets waar je tijd in mag investeren en heel bewust aan mag werken. Daarom zal ik jullie een handige zelfcompassie meditatie uitleggen.

Meditatie

Om terug te gaan naar de lezing van de Zen meester sluit ik dit artikel af met een zelfcompassie meditatie.

Voor deze meditatie mag je komen staan en eerst even goed contact maken met de aarde. Als het goed voelt dan mag je jouw schoenen uittrekken en even voelen hoe je op dit moment hier staat. Keer de aandacht dan even naar de adem en zonder iets te veranderen mag je even opmerken waar jij op dit moment jouw adem voelt. Je mag de adem gaan volgen: een inademing en een uitademing. Telkens wanneer gedachten opkomen, dan merk het op en laat ze ook weer gaan met een uitademing en dit met aandacht en op een liefdevolle manier.

Nu een tijdje later mag je jouw handen voor je nemen in een houding alsof je een baby’tje vasthoudt: zachtjes, teder en liefdevol. Wanneer je op deze manier deze baby vasthoudt dan stel je voor dat jij dit kleintje zelf bent. Merk dan eens op wat er door jou heen gaat en wat jij op dit moment voelt. Nu je jezelf weer voelt als een kleintje; de manier hoe jouw ouders je vasthielden, wat komt er dan allemaal op? Specifieke gedachten, gevoelens, emoties of misschien dat je terugdenkt aan een bepaald moment van vroeger?

Deze liefdevolle manier hoe jij jezelf nu vasthoudt: dat is de manier hoe jij met jezelf mag omgaan. 

Wanneer het dadelijk goed voelt dan mag je langzaam weer het contact met de aarde voelen en nog even de aandacht terug brengen naar de adem. Met de volgende uitademing mag je langzaam de ogen openen en even navoelen wat dit voor jou heeft gedaan.

Deze meditatie is een goed voorbeeld over compassie en zelfcompassie. Op het moment dat jij een baby’tje vasthoudt dan is het compassie. Maar wanneer jij de baby voorstelt als jezelf dan gaat het over zelfcompassie. Probeer dit dan op dezelfde liefdevolle en aandachtige manier te blijven doen.

De tip is om deze meditatie regelmatig te herhalen wat ervoor zorgt dat je bewust bezig bent met het thema: zelfcompassie. 

Benieuwd naar meer informatie, advies of heb je een specifieke vraag? Neem dan even contact met me op!

Namasté,

Anne

PS. Wanneer je meer wilt weten over compassie en zelfcompassie dan kan ik je het boek “Compassievol leven van mindfulness tot heartfulness” van Erik van den Brink en Frits Koster van harte aanraden!